Pigmenten zijn kleurende poeders die NIET oplossen in het product waarin ze worden gebruikt. Dit in tegenstelling tot kleurstoffen, deze lossen op in bijvoorbeeld water, olie of alcohol.

Laten we als voorbeeld een helder doorzichtige shampoo nemen, deze bestaat voor ongeveer 90% uit water. Een in water oplosbare groene kleurstof zorgt dat de shampoo groen wordt, maar wel helder en doorzichtig blijft. Een groen pigment zal de shampoo misschien ook kleuren, maar de shampoo zal dan niet meer doorzichtig zijn. Bovendien kan het zijn dat het pigment naar de bodem van de fles zakt, dit hangt af van onder andere de deeltjesgrootte van het pigment, de dichtheid ervan en de viscositeit (stroperigheid) van de shampoo.

Pigmenten worden in de cosmetica vooral gebruikt in make-up en zeep. Het is absoluut noodzakelijk goede cosmeticakwaliteit pigmenten te gebruiken, deze voldoen aan strenge veiligheidseisen wat betreft zuiverheid en andere veiligheidsaspecten. Gebruik dus niet niet pigmenten uit de kunstenaarsbenodighedenwinkel, deze zijn prima voor bepaalde soorten verf en keramiek, maar niet per sé geschikt voor de huid.

Soorten pigmenten

Pigmenten kunnen we in een aantal soorten verdelen.

Oxidepigmenten
Oxidepigmenten zijn pigmenten die bestaan uit metaaloxides. In cosmetica worden oxides van titaan, ijzer en chroom gebruikt. Voordeel van deze oxides zijn dat ze heel goed tegen basische stoffen / een hoge pH kunnen, dus in zeep gebruikt kunnen worden zonder aangetast te worden. Ze zijn zeer lichtecht en vrijwel ongevoelig voor veroudering.
Nadeel is dat oxides daarvoor gevoelige stoffen (met name bestanddelen van plantaardige olie en van geurstoffen, inclusief etherische olie) kunnen aantasten. Dit is zelden een probleem, maar toch iets om alert op te zijn.

Ultramarijnen
Ultramarijn was oorspronkelijk de naam voor synthetisch gemaakt Lapis Lazuli, een blauwe halfedelsteen die gebruikt werd als pigment. Deze halfedelsteen heeft een helder blauwe kleur. Echter door het proces wat aan te passen kon met meerder soorten ultramarijn maken, ook meer rode soorten.
Ultramarijn is zeer geschikt in zeep en er ook goed tegen bestand. Gebruik het niet in zure producten, daarin kan het ontleden, waarbij een zwavelige geur vrijkomt. Die geur, een beetje als lucifers, komt overigens altijd een klein beetje af van ultramarijn.

Verlakte pigmenten
In onze verengelste cultuur kennen veel mensen deze pigmenten als 'lakes', het zijn kleurstoffen die onoplosbaar zijn gemaakt door ze chemisch te laten reageren met een metaal. Evengoed geven ze vaak nog een beetje af omdat er vaak een restje kleurstof in deze pigmenten zit of uit het verlakte pigment vrijkomt.
Lakes zijn niet altijd goed bestand tegen zeep, met name zeep die zelf gemaakt wordt uit loog en vet is vaak zo agressief dat verlakte pigmenten er door verkleuren. Ook zijn ze vaak minder goed bestand tegen verkleuring onder invloed van zonlicht.

Micapigmenten
Micapigmenten zijn een vinding uit de jaren '60 van de vorige eeuw. ze worden in de fabriek gemaakt door laagjes mica op elkaar te 'plakken' al dan niet met een pigment ertussen. De laagjes breken het licht waardoor kleuren ontstaan, versterkt en verstrooid worden. Micapigmenten hebben daardoor altijd een min of meer glitterend effect. Overigens is het afgekeken van de natuur, parelmoer wordt op een vergelijkbare manier gemaakt.
Micapigmenten zijn meestal bestand tegen zeep, behalve als er voor zeep gevoelige pigmenten in gebruikt worden. Heel belangrijk is het te weten dat micapigmenten nooit vermalen mogen worden, dus niet gebruiken met een vijzel of mortier en stamper! Door te malen worden de laagjes kapot gemaakt en verdwijnt het effect en vaak ook de kleur.

Overige
Daarnaast zijn er andere gekleurde niet oplosbare verbindingen, elk heeft z'n eigen voor en nadelen.

Toepassingen en gebruiksbeperkingen

In de Europese Cosmeticaverordening worden voor sommige kleurstoffen en pigmenten beperkingen voorgeschreven, deze geven we aan bij de beschrijving van deze kleurstoffen en pigmenten. We raden aan deze beperkingen ter harte te nemen. De beperkingen kunnen zijn: alleen gebruiken in producten die afgespoeld worden (dus bijvoorbeeld zeep), niet rond de ogen gebruiken, niet op of rond slijmvliezen gebruiken (neus, mond, ogen en andere lichaamsopeningen). Soms zijn er andere beperkingen, ook deze geven we aan bij de beschrijving van de pigmenten.