Regelmatig krijgen we vragen over het fixeren van geuren, niet alleen bij parfums, maar ook bij zeep en andere producten. Er is kennelijk nogal wat onduidelijkheid over, vandaar dit artikel.

Voordat duidelijk wordt wat fixeren is moeten we uitleggen hoe geur 'werkt' en ook wat het begrip 'tenacity' inhoudt.

Hoe werkt geur

Geuren ruik je en ruiken doe je met je neus. In je neus zit een stukje weefsel dat gevoelig is voor de inwerking van chemische stoffen, het reukepitheel. Hierin bevinden zich geurreceptoren, zeg maar plekjes doe gevoelig zijn voor bepaalde geuren. Als hier een geurstof op terecht komt dan geeft de geurreceptor een signaal af aan de hersenen. Van al die signalen maken de hersenen een geurindruk.

Om die geurstoffen op de juiste plek in je neus te krijgen moet de geurstof in de vorm van een gas, of in elk geval heel fijn verdeeld in je neus komen. De meeste geurstoffen verdampen daarom vrij makkelijk, stoffen die niet makkelijk verdampen hebben meestal geen of heel weinig geur.

Tenacity

Sommige geurstoffen verdampen heel snel en heel makkelijk: je legt een druppel van de geurstof neer en een uur later is er niets meer over, je ruikt de geurstof ook niet meer, alles is al verdampt en er komt dus geen nieuwe geurstof in je neus. Andere geurstoffen doen heel lang over de verdamping, misschien wel maanden later is de druppel nog niet helemaal weg. De mate waarin een geurstof blijft liggen, niet verdampt noemen we tenacity, letterlijk vasthoudendheid. Hoe vasthoudender een geurstof is hoe langer we deze ruiken.

Afhankelijk van het product willen we meer of minder tenacity. Neem afwasmiddel. Als je de fles open maakt en een sopje maakt moet het natuurlijk citroentjesfris ruiken. Maar de borden en glazen moeten niet te lang naar citroen ruiken, tenslotte willen we niet dat de stamppot boerenkool naar citroen ruikt, of de wijn. De tenacity moet dus niet te groot zijn.

Voor een parfum willen we dat deze na het aanbrengen op het lichaam tenminste enkele uren en eigenlijk de hele dag blijft ruiken. Je bent teleurgesteld als niemand je na een uurtje meer ruikt. Het is ook weer niet de bedoeling dat je de volgende dag drie uur moet schrobben om de penetrante restgeur van het parfum te verwijderen. De tenacity moet dus groter zijn dan bij een afwasmiddel.

Zeep is weer een ander verhaal, een stuk zeep moet jarenlang een prettige geur kunnen afgeven. Hoewel zeep in theorie bedoeld is om schoon van te worden is het vooral de geur, kleur en vorm die belangrijk zijn voor het kopen en voor de waardering. Maar: je huid mag na het wassen wel even naar de zeep ruiken, maar niet uren later nog. De tenacity moet dus aan de ene kant groot zijn, maar aan de andere kant niet te groot.

Fixeren

Bij een bepaalde geurtoepassing wil je een bepaalde tenacity  hebben. Het slechte nieuws is dat het niet goed mogelijk is de tenacity te verkleinen. Afwasmiddel met een lekkere muskusgeur is daarom niet makkelijk te realiseren: vrijwel alle muskusgeurstoffen hebben een sterke tenacity. Het goede nieuws is dat het vaak wel mogelijk is de tenacity van een product te vergroten, dit noemen we het fixeren van een parfum.

Fixeren wil zeggen: de tenacity vergroten, dus zorgen dat het product langer geur blijft afgeven. Dit kan door aan het product (meestal aan de gebruikte geurcompositie) stoffen toe te voegen die zorgen dat de geurstoffen minder snel of minder makkelijk verdampen. Deze stoffen die je toevoegt om de tenacity te vergroten noem je wel fixeermiddelen.

Niet elke geurstof is even gevoelig voor elk fixeermiddel. Stel, je gebruik Fixateur 505 als fixeermiddel. Het kan zijn dat een bepaald jasmijnaspect uit je parfum wel gefixeerd wordt, maar een fruitaspect niet. Gevolg is dan bijvoorbeeld dat de top van het parfum fruitiger ruikt en dat het parfum als  geheel minder naar jasmijn ruikt. Je kan dan ook meestal niet achteraf een fixeermiddel toevoegen aan je parfum en dan verwachten dat je parfum nog net zo ruikt: de geur kan helemaal anders worden. Om die reden is het ook aan te raden om het fixeren van je parfum onderdeel te laten zijn van het hele ontwerp van je parfum.

Sommige fixeermiddelen zijn vrijwel reukloos, bijvoorbeeld DEP en benzylbenzoaat, andere hebben een sterke eigen geur, bijvoorbeeld Fixateur 505, in dat geval verandert de geur ook door deze eigen geur van het fixeermiddel. Ook vrijwel geurloze fixeermiddelen beïnvloeden de geur, vaak beperken ze de 'lift' van het parfum, het  ruikt minder fris, intens en sprankelend.

Er zijn diverse algemene fixatiemiddelen voor geuren en parfums in de handel, maar het gebruik daarvan is niet altijd eenvoudig, het gebruik van zo'n middel zal meestal de geur veranderen en niet altijd in de gewenste richting. We raden dit dan ook af: zorg dat je de geur goed ontwerpt dan hoef je niet achteraf een mislukt product op te lappen. In het Engels betekent 'to fix' ook wel opknappen, maar in het geval van parfums is dat zelden goed mogelijk.

Traditionele fixatiemethode van parfums

Tenslotte wat aandacht voor een traditionele fixatiemethode voor parfums, die, in gewijzigde vorm nog steeds wel wordt gebruikt. Deze fixatie bestaat er uit dat bij het verdunnen van de geurstofcompositie tot een parfum gebruik wordt gemaakt van een fixatiemiddel. Traditioneel is dat vaak muskustinctuur*, civettinctuur of ambertinctuur*. Het recept voor het mengen van een parfum is dan bijvoorbeeld als volgt:

230 g geurstofcompositie
40 ml civettinctuur 3%
Tot 1 liter aanvullen met alcohol 90%

Vervolgens moet het parfum dan enkele maanden rijpen.

Met muscenon (3% in alcohol), Fixateur 505 (5% in alcohol) of civet Hx (3% in alcohol) zou je iets vergelijkbaars kunnen doen, maar het is beter om te zorgen dat de geurstofcompositie goed is samengesteld en fixatie achteraf niet meer nodig is. Het beste advies is dan ook om te leren hoe je een geurcompositie goed ontwerpt en die niet achteraf nog gerepareerd moet worden met een fixatiemiddel.

* Handel in echte muskus en echte ambergris zijn in Nederland en veel andere landen verboden, de dieren waar deze stoffen uitgehaald worden zijn met uitroeien bedreigd en daarom vrijwel overal beschermd door het Cites verdrag. In landen waar het Cites verdrag op dit punt niet geldig is of anders geïnterpreteerd wordt  kunnen deze stoffen wel in de handel zijn, maar bedenk dat beide stoffen al een eeuwenlange geschiedenis van vervalsing, namaken en versnijden kennen, zeker muskusproducten zijn in het algemeen niet van echte muskus gemaakt.